LIBURUAREN LABURPENA: Ekonomia Psikologikoa, Richard H. Thaler (2015)

Richard H. Thalerrek, 2017an Ekonomiako Nobel saria jaso zuenak, Ekonomia Psikologikoa liburuan ideia sinple baina indartsu bat biltzen du: pertsonok ez ditugu erabakiak “agente arrazional” perfektu gisa hartzen. Benetako bizitzan, gure iritziak ohiturek, emozioek, pentsamendu-laburbideek eta alborapenek zeharkatzen dituzte; konturatu gabe, horiek eragina dute daukaguna, nahi duguna eta beldur garena nola baloratzen ditugun. Ondorioz, maiz okertzen gara… eta modu nahiko aurreikusgarrietan gainera.

Eguneroko adibideen eta egoera ezagunen bidez —erosketa txikietatik hasi eta eragin handiko erabaki finantzarioetaraino, hala nola mailegu bat edo hipoteka bat— Thalerrek erakusten du nola sartzen diren jokoan aurreiritziak, galtzeko beldurra, konfiantza gehiegizkoa edo aukera bat aurkezten den “testuinguruak” eramaten gaituen joera. Liburuak ulertzen laguntzen du zergatik batzuetan inpultsiboki gastatzen dugun, erabaki garrantzitsuak atzeratzen ditugun, zenbait arrisku gehiegi baloratzen ditugun edo zergatik kostatzen zaigun plan bat aldatzea, nahiz eta ebidentziak kontrakoa gomendatu.

Lanaren beste indargune handi bat bere tonua da: dibulgatzailea, gehiegi sinplifikatu gabe; atsegina, zorroztasuna galdu gabe. Thalerrek argi azaltzen du zergatik urruntzen diren gure erabakiak ekonomia tradizionalak aurreikutsiko lukeenetik, eta, aldi berean, gure kontraesanak errealismo handiagoz (eta erru gutxiagorekin) begiratzera gonbidatzen gaitu. “Akatsak” seinalatzea baino gehiago, liburuak ereduak antzematen irakasten du: nola pentsatzen dugun, zergatik erortzen garen tranpa jakin batzuetan eta zer ondorio duen horrek etxeko ekonomian, kontsumoan eta epe luzeko erabakietan.

Azaldutako guztia kontuan hartuta, Ekonomia Psikologikoa oso irakurketa erabilgarria da testuinguru ekonomikoetan gizakion jokabidea hobeto ulertu nahi duenarentzat: ez bakarrik zer erabakitzen dugun, baizik eta nola eta zergatik egiten dugun. Eta, batez ere, ideia praktiko bat uzten du: gure mugak ulertzen baditugu, erabaki hobeak diseina ditzakegu (maila pertsonalean zein politika publikoetan eta erakundeetan), arrazionaltasun ezinezko bat eskatu gabe.